JUDAIZM, święta i obyczaje żydowskie Blog

Antysemityzm polski na przełomie XIX/XX wieku 1

Antysemityzm polski na przełomie XIX/XX wieku

Jednym z czynników, który hamował proces wtapiania się Żydów w nowoczesne społeczeństwo polskie, były antyżydowskie stereotypy i uprzedzenia rozpowszechnione wśród znacznej części społeczeństwa polskiego. W ciągu XIX w. nie przejawiały się one raczej w...

Żydzi w walce o niepodległość Polski 8

Żydzi w walce o niepodległość Polski

Historia przynosi wiele przykładów bohaterskiej walki Żydów w obronie Polski. Żydzi brali udział w kolejnych polskich powstaniach narodowych. W powstaniu kościuszkowskim walczył żydowski pułk konny pod do­wództwem Berka Joselewicza, który odpowiedział na apel Tadeusza Kościuszki,...

Przedwojenna wspólnota żydowska w Polsce 0

Przedwojenna wspólnota żydowska w Polsce

Przed wojną Nowogródek liczył 12 000 miesz­kańców. Potowe z nich stanowili Żydzi. Pierw­sze informacje źródłowe o Żydach w Nowogródku pochodzą z 1484 roku. Działał wówczas królewski poborca podatkowy Żyd Ilja Mojsewicz. W każdy poniedziałek...

Żydzi polscy w okresie międzywojennym 1

Żydzi polscy w okresie międzywojennym

Przed drugą wojną światową w Polsce mieszkało ponad trzy miliony Żydów. W Warszawie, zgodnie z danymi spisu z 1931 roku, żyto 352659 osób narodowości żydowskiej. Żydzi stanowili jedną trzecią mieszkańców stolicy Polski. Gmina żydowska...

Sztetl 0

Sztetl

Najwięcej polskich Żydów mieszkało w mniejszych miastach i małych miasteczkach zaboru rosyjskiego i austriackiego. W XVIII w. w coraz większej liczbie miasteczek ludność żydowska uzyskiwała prze­wagę nad ludnością chrześcijańską. Stawała się ważną, a czasami...

Stosunki polsko-żydowskie w dawnej Polsce 0

Stosunki polsko-żydowskie w dawnej Polsce

W średniowieczu Żydzi chronili się w Polsce przed prześladowania­mi, których doznawali na Zachodzie Europy. Tutaj mogli spokojniej żyć i pracować. Przywileje, wydawane przez książąt i królów polskich, wprowadzały surowe kary za przestępstwa popełniane wobec...

Piłsudski o Żydach 10

Piłsudski o Żydach

Jaki był stosunek marszałka Józefa Piłsudskiego do Żydów? W okresie swej politycznej i państwowej działalności Piłsudski nie wypowiadał się publicznie w spra­wach tzw. wówczas kwestii żydowskiej. Nie znajdziemy też nic na ten temat w jego...

Żydowskie życie w Europie 0

Żydowskie życie w Europie

Naród ży­dowski przez całe stulecia zamieszkiwał kontynent europejski. Niektóre europejskie wspólnoty żydowskie liczyły sobie w początkach XX wieku już po­nad tysiąc lat. Żydzi zamieszkiwali tereny Europy Połu­dniowej i Środkowej od czasów rzymskich. Od czasów greckich,...

Język i kultura 4

Język i kultura

W miarę rozszerzania się granic imperium rzym­skiego zwiększa) się również zasięg żydow­skiego osadnictwa, które przekroczyło Alpy i zaczę­ło przesuwać się coraz bardziej na północ. Wielu z tych osadników, którzy osiedlili się na obszarze późniejszych Niemiec,...

Religia 0

Religia

W ciągu dwóch tysięcy lat życia w rozproszeniu i wśród prześladowań, po zniszczeniu przez Rzymian Świątyni w Jerozolimie w roku 70, tradycja wspólnotowego i rodzinnego kultu dawała Żydom głębokie poczucie trwałości biblijnych nakazów, chroniła ich...

Samopomoc 0

Samopomoc

W XIX wieku, w okresie bujnego rozwoju prze­mysłu i miast oraz ogromnego przyrostu natu­ralnego, w znaczący sposób wzrosła również liczba ludności żydowskiej w Europie. Wzrost ten stworzył przed społecznością żydowską nowe szansę, ale spo­wodował także...

Pogromy 0

Pogromy

Żydzi mieszkający w carskiej Rosji żyli pod statą groź­bą pogromu — niespodziewanej napaści ze strony nieżydowskich sąsiadów. Do budzących największą grozę pogromów, które pociągnęty za sobą ogromną liczbę ofiar, doszło blisko trzysta lat przed...

Antysemityzm 0

Antysemityzm

We wszystkich krajach, w których przyszło im żyć, Żydzi przez całe stulecia spotykali się często z wrogością i padali ofiarą różnorodnych ak­tów przemocy. Raz po raz dochodziło do pogro­mów i wypędzania całych wspólnot żydowskich....

Ludność żydowska w międzywojennej Europie 0

Ludność żydowska w międzywojennej Europie

Pierwsza wojna światowa przyniosła ogromne zmiany na politycznej mapie Europy. W następ­stwie klęski Niemiec i Austro-Węgier oraz rewolucji w Rosji powstało w Europie wiele nowych państw, in­ne w poważnym stopniu zmieniły przebieg swoich gra­nic....

Dlaczego… 0

Dlaczego…

W XVIII wieku na ziemiach Rzeczypospolitej Obojga Narodów mieszka­ło, pracowało, uczestniczyło w życiu całego kraju około 80 procent wszystkich wyznawców judaizmu, którzy żyli na świecie. W 1939 roku w granicach Rzeczypospolitej Polskiej mieszkało, pracowało...

Co trzeci spośród nas 0

Co trzeci spośród nas

Chodząc ulicami Warszawy, zastanawiam się, jak to miasto wyglądało przed II wojną światową. Wprawdzie urodziłam się wiele lat po jej zakończeniu, ale jako historyk mam potrzebę poznania przeszłości, a jako warszawianka staram się sobie...

Uczyć wszędzie, a szczególnie w Polsce! 1

Uczyć wszędzie, a szczególnie w Polsce!

Istnieją powody uniwersalne, powody europejsko-chrześcijańskie i powo­dy specyficznie polskie. Czy te uniwersalne dotyczą wszystkich? Trudno byłoby dowieść, że w Indiach czy w Japonii mają się uczyć o Zagładzie Żydów gdzieś w Europie. Tyle było...

To oczywiste 0

To oczywiste

Dlaczego uczyć o Zagładzie? A dlaczego nie? Przecież wydarzyła się na ziemiach polskich i to całkiem niedawno, za pokolenia moich rodziców. Nie pytamy, czy uczyć — uczymy o rzeczach dużo dawniejszych, dobrych i złych....

Judaizm 0

Judaizm

Tym, co przez wieki jednoczyło Żydów i pozwalało im zachować odrębną tożsamość była religia. Aż do czasów wielkiej rewolucji fran­cuskiej w końcu XVIII w. religia była niezwykle ważnym elementem bu­dowania grupowej tożsamości w społeczeństwach...

Język i kultura 0

Język i kultura

Najstarszym językiem, którym posługiwali się Żydzi był język hebrajski. Był on językiem mówionym w ich pradawnej ojczyźnie, Izra­elu. Po zakończeniu niewoli babilońskiej coraz więcej Żydów używało języka aramejskiego i greki. Na początku ery chrześcijańskiej...

Terytorium. Naród 0

Terytorium. Naród

Najdawniejsze początki żydowskiej historii są ściśle związane z zie­mią Kanaan, leżącą na wschodnim wybrzeżu Morza Śródziemnego. Wedle historii biblijnej, Hebrajczycy z Abrahamem na czele przy­byli tam z Mezopotamii. Następnie z powodu głodu w Kanaanie...

Prześladowana mniejszość 0

Prześladowana mniejszość

Diaspora nieodłącznie kojarzy się z niechęcią i wrogością wobec Ży­dów. Uznawano ich za obcych, mimo iż w Europie mieszkali setki lat; za wrogów, mimo iż wielokrotnie dawali dowody przywiązania do zie­mi, na której żyli....

Pesach 0

Pesach

„Czym różni się ta noc od innych nocy? We wszystkie inne noce jemy chleb, ale tej nocy tylko macę. We wszystkie inne noce je­my rozmaite zioła, ale tej nocy tylko gorzkie. We wszystkie inne...

Szawuot 0

Szawuot

„Siedm tygodni naliczyć sobie od onego dnia, którego sierp we zboże zapuścisz. I będziesz obchodził święto Tegodniów Panu Bogu twemu, ofiarę dobrowolną ręki twojej, którą ofiarowujesz we­dług błogosławienia Pana Boga twego” (Ks. Powtórzonego Prawa...

Chanuka 0

Chanuka

Nes godol haja szam — „Zdarzył się tam wielki cud”. Ten wielki cud wydarzył się w Świątyni Jerozolimskiej w 165 r. p.n.e. Były to ciężkie dla Żydów czasy. Cierpieli prześladowania z rąk króla syryj­skiego...

Purim 0

Purim

„A Mordocheusz, wychodząc z pałacu i od oczu królewskich, świecił się w szatach królewskich, to jest w hiacyntowych i w białych, nosząc na głowie koronę złotą i odziany płaszczem je­dwabnym i szarłatowym. I wszystko...

Sukkot 0

Sukkot

Sukkot, w Polsce zwane Świętem Szałasów lub Kuczek, to radosne święto plonów rozpoczynające się 15. dnia miesiąca tiszri, prawie tydzień po Sądnym Dniu. Po pogodzeniu się z Bogiem ludzie są gotowi do celebrowania najradośniejszych...

Rosz HaSzana i Jom Kipur 0

Rosz HaSzana i Jom Kipur

Leszana towa tikatew we tehatem! — te słowa rozbrzmiewają w ca­łej synagodze po wieczornej mszy, a oznaczają one „obyście zosta­li zapisani na dobry rok i zatwierdzeni na dobry żywot”. To pierwszy dzień miesiąca tiszri,...

Szabat 0

Szabat

„I błogosławił Bóg dniowi siódmemu, i poświęcił go; iż weń od­począł od wszelkiego dzieła swego, które był stworzył Bóg, aby i uczynił…” (Ks. Rodzaju 2:3). Trzecie przykazanie nakazuje święcić dzień święty. „Pamiętaj, abyś dzień...

Kalendarz 0

Kalendarz

Kalendarz żydowski (luach haszana) oparty jest na roku księży­cowym. Księżyc okrąża Ziemię w ciągu 29 i pól dnia. Zwykły rok składa się z dwunastu miesięcy (chodesz), a każdy z nich liczy sobie 29 lub...

Tu Bishvat 0

Tu BiSzwat

Nowy Rok Drzew, 15. dzień miesiąca szwat, zwykle przypada na ko­niec stycznia lub początek lutego. Zarówno dla Izraela, jak i dia­spory jest to radosne święto sadzenia i uprawy drzew. Jak wszystkie starożytne narody, Żydzi...

Seudat micwa 0

Seudat micwa

Święta rodzinne seudat micwa, co oznacza dosłownie „święta przy­kazań” to uroczyste obchody najważniejszych wydarzeń w życiu rodzin: obrzezania, wykupienia pierworodnego, bar micwy, zaręczyn, zawarcia małżeństwa, a także pogrzebu. Narodziny i obrzezanie Żydowski chłopiec wchodzi...

KASZRUT — reguły kuchni religijnych Żydów 0

KASZRUT — reguły kuchni religijnych Żydów

Najbardziej zasadniczą część wychowania religijnego stano-wiły wiadomości o przepisach związanych z jedzeniem. Co wolno a czego nie wolno, kiedy można jeść mięso a kiedy po-trawy mleczne, jak długo trzeba czekać z potrawami mlecz-nymi po zjedzeniu mięsa… W domu były trzy komplety na-czyń. Najwspanialszy był zestaw na święta Pesach, zwany yomtordik, bardzo stary, przechodzący z pokolenia na poko-lenie. Na ten zestaw składały się salaterki, talerze, brytfanki do pieczenia, garnki i rondle, wszystko w przyćmionych ko¬lorach i dziwnych, staroświeckich kształtach. Przez cały rok naczynia te były głęboko ukryte. Przechowywało się je w sta¬rym drewnianym pudle w schowku za kominem. Wyjmowano je uroczyście dopiero w wigilię święta i chowano z powro-tem w to samo miejsce po ośmiu dniach świąt.
Mieliśmy też komplet codziennych naczyń do potraw mię-snych i oddzielny do mlecznych. Łyżki do mleka miały białe ozdoby na trzonkach, a do potraw mięsnych nie były ozdo-bione. Chodziło o to, by ich nie pomylić.
Bardzo ściśle przestrzegaliśmy reguł dotyczących jedzenia, rodzice bardzo nas pilnowali pod tym względem. Zawsze przypominali dzieciom, że gdyby zgrzeszyły przeciwko któremukolwiek z tych praw, mogłyby nie zobaczyć światła następ¬nego poranka, mogłyby umrzeć.
WOJCIECH ROKOUS, Modche i Rezi